Gratis verzending binnen Nederland bij bestellingen boven €55 | Langere levertijden - lees meer

IN DE HOOFDROL

Conserveren door de eeuwen heen

De kunst van het conserveren is al lang geleden door mensen opgepikt. Door de eeuwen heen heeft men veel innovatieve manieren gevonden om voedsel, drank en cosmetica houdbaar, en nog belangrijker, veilig in gebruik te maken.  

Lang lang geleden

Vroeger was het conserveren van voedsel essentieel voor de mens om in leven te kunnen blijven. Al in het jaar 5000 voor Chr. gebruikten de Babyloniërs de vruchten van de dadelpalm om wijn en azijn te maken: voor voedsel, maar het werd ook gebruikt als conserveermiddel. In het oude Egypte werd gedroogd graan in hermetisch afgesloten bakken bewaard, zodat het zo lang mogelijk mee kon gaan. De oude Grieken en Romeinen bewerkten hun vlees en vis met zout om het maanden na de vangst nog eetbaar te houden. Er is in 2003 op de bodem van de Zwarte Zee zelfs een 2400 jaar oud scheepswrak gevonden met resten van een enorme meerval. De vis was gedroogd en in stukken gesneden als voedsel voor de bemanning van het schip.

De rol van vuur

Het roken van voedsel wordt al eeuwenlang als natuurlijke manier gebruikt om de houdbaarheid van etenswaren te rekken. Al sinds de tijd van de Neanderthalers werd er vuur gebruikt om voedsel te conserveren en er is bewijs gevonden dat mensen vroeger hun voedsel boven schoorstenen en tipi’s rookten om het langer houdbaar te houden. De hitte van het vuur droogde het eten uit waardoor het veel langer houdbaar werd en er minder eten werd weggegooid. Rondtrekkende Indianenstammen konden zo hun bewaarde voedsel makkelijk meenemen.

Gerookte zalm, tegenwoordig een delicatesse bij een champagne-ontbijt, werd eeuwen geleden al gegeten door de reizende Indianenstammen in Noord-Amerika. De jongeren hielden ’s nachts de wacht bij het vuur, zij waren verantwoordelijk voor de juiste temperatuur van de rook en ze moesten ervoor zorgen dat het voedsel door en door gaar werd. Zor konden ze er zeker van zijn dat er geen voedsel zou worden verspild. 

De oudste Christmas pudding ter wereld

Honderden jaren later werd fruit doordrenkt met alcohol - een natuurlijk conserveermiddel - om de houdbaarheid ervan te verlengen. Zo kon fruit dat in de zomer geoogst werd in de winter gebruikt en gegeten worden.
De herkomst van fruitcake, zoals wij die kennen, kan worden herleid naar de Middeleeuwen. Zowel verse als gedroogde vruchten werden tot een jaar lang in alcohol en specerijen gedrenkt. Ze werden aan cakes en taarten toegevoegd wanneer vers fruit schaars was.

Deze manier van conserveren werd pas echt populair in het Victoriaans tijdperk toen het gedroogde, met alcohol doordrenkte fruit in gehakttaart en de traditionele, Britse kerstcake gebruikt werd. Doordat deze zogenaamde Christmas pudding zo veel alcohol en suiker bevat blijft deze cake tientallen of zelfs honderden jaren goed – iets wat de familie Ford uit Michigan (USA) kan beamen. Zij hebben een bijzonder erfstuk in de familie: een Christmas pudding die in 1878 door hun overgrootmoeder gebakken is en die van generatie op generatie is doorgegeven en die, verrassend genoeg, nog steeds eetbaar is.

Een leger aan goede ideeën

Het inblikken van voedsel kwam tot stand in Frankrijk tijdens de toen heersende Napoleontische oorlogen (tussen 1799 en 1815). De Franse regering loofde een beloning uit aan iedereen die een effectie, maar ook goedkope manier wist om grote hoeveelheden voedsel voor de soldaten goed te houden. De Franse brouwer Nicolas Appert kwam met het idee om voedsel in glazen potten te bewaren, wat uiteindelijk in luchtdichte blikken gemaakt van smeedijzer resulteerde.

De één z'n lood...

Niet alleen soldaten, maar ook ontdekkingsreizigers bewaarden in die tijd hun voedsel in blikken, zo konden ze veel langer en vooral verder op reis. Helaas waren de blikken van toen niet altijd veilig, zo bleek uit de noodlottige expeditie naar de Noordpool in 1845 onder leiding van John Franklin. Toen de lichamen van de crew werden gevonden bleken ze te zijn gestorven aan loodvergiftiging. Dit lood werd gebruikt om te blikken te verzegelen.

Het effectief bewaren van voedsel was essentieel in tijden van oorlog.

Eten is weten

In vele opzichten, en op vele momenten in onze evolutie, heeft natuurlijke conservering een grote rol gespeeld in het bestaan van de mens. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden er weinig eieren en melk verstrekt. Ei- en melkpoeder werden daarom als alternatief aangeboden omdat ze een veel langere houdbaarheid hadden. Gezouten rund- en varkensvlees werd corned beef en ook Smac werd ontwikkeld: een vorm van gezouten ham. 

De conservering van deze producten komt op verschillende manieren tot stand. Eieren en melk in poedervorm ontstaan door de producten snel uit te drogen. Dit proces wordt dehydratie genoemd, en het wordt tegenwoordig gebruikt voor het maken van oploskoffie en bouillonbokjes. Over ei- en melkpoeder werd nogal vaak denigrerend gedaan, maar ze boden wel dezelfde essentiële voedingsstoffen als hun verse tegenhangers op het moment dat deze niet direct beschikbaar waren. Een volwassene kreeg in die tijd maximaal één vers ei per week. Eipoeder kon worden toegevoegd aan cakes en ander gebak, en door het te mengen met water kon het ook in vloeibare vorm gebruikt worden.

Koud kunstje

Bevriezing voorkomt dat micro-organismen toegang hebben tot vocht in voedsel, hierdoor blijft snel te bederven voedsel langer goed. Tijdens de middeleeuwen had de adel daarom vaak een ondergronds ijshuis op hun landgoed. Hier werd het grootste deel van het jaar voedsel gekoeld om zo een grote voorraad eten ‘in huis’ te hebben. Tot ongeveer 1950 werd het ijs voor het Verenigd Koninkrijk geïmporteerd uit Scandinavië, een lucratieve handel voor ondernemers.

De allereerste koelkast

Sterker nog, door de introductie van de eerste praktsiche koelkasten in de twintigste eeuw voelde die lucratieve ijshandelaars zich zo bedreigd dat ze geruchten verspreidden dat koelkasten onveilig waren. Mensen konden maar moeilijk afstand doen van hun koelboxen - stroomloze kasten vol ijs - maar vanaf de jaren veertig werd de koelkast steeds populairder, vooral door hun functionaliteit en gebruiksvriendelijkheid. 

De ontwikkeling van veilige, kunstmatige stoffen

Natuurlijk zat er een limiet aan wat wel of niet geconserveerd kon worden en voor welke tijd. Totdat wetenschappers in de jaren dertig parabenen introduceerden. Dit niet-giftige, geur- en kleurloze en goedkope kunstmatige conserveermiddel zorgde voor een revolutie. Producten die bijvoorbeeld eerst een paar maanden houdbaar waren, bleven nu jarenlang goed. Hierdoor werden er veel minder producten weggegooid. Parabenen worden door hun veiligheid, niet-giftige aard en lange geschiedenis nog steeds veel gebruikt. 

 

 

Opmerkingen (0)
0 opmerkingen