IN DE HOOFDROL

Eeuwenoude geuren: een geschiedenis van etherische oliën

Etherische oliën zijn zo oud als de weg naar Rome. Ouder zelfs: de Egyptenaren gebruikten ze ook al. Hoe kwamen zij aan al die etherische oliën en wat deden ze ermee?

Rituelen, aanbidding en romantiek in het oude Egypte

In de tijd van het oude Egypte speelden parfum en natuurlijke oliën een grote rol bij religieuze rituelen. Ze reinigden de lucht en werden gebruikt tijdens offers aan goden. Parfums en persoonlijke verzorging waren zo belangrijk voor de Egyptenaren dat er een speciale god voor was: Nefertem.

Rijke mensen werden begraven met wierook en geurende oliën. In het graf van Toetanchamon werd een versierde parfumhouder gevonden. Het maken van etherische oliën was erg duur, waardoor ze alleen bij rituelen en door de rijken werden gebruikt.

Kyphi is een wierookmengsel dat bij rituelen werd gebruikt en ook diende als medicijn. Er is geen duidelijk recept, maar het bevatte vaak mirre, mimosa, kaneel en mint. Egyptische priesters mixten deze ingrediënten zelf. Ze worden gezien als ’s werelds eerste parfumeurs. De oude Egyptenaren gebruikten waarschijnlijk dezelfde ingrediënten als wij voor het maken van zalfjes en wierook. Maar de geuren hiervan waren veel minder sterk dan nu. De destillatiemethode was namelijk nog lang niet uitgevonden. De Egyptenaren persten oliën uit planten of bewaarden de ingrediënten voor lange tijd in vloeistoffen en vetten.

Vieze lucht en ziektes bestrijden in het oude Griekenland

In de oude Griekse en Romeinse tijd werden parfum en wierook nog steeds gebruikt bij uitvaarten en religieuze ceremoniën. In 2007 werd in Cyprus de oudste parfumfabriek ter wereld ontdekt: het thuis van Aphrodite, de godin van de liefde. Men denkt dat de fabriek geuren leverde aan tempels en gelovigen, om hen dichter bij de goden te brengen.

In de Romeinse tijd konden veel meer mensen parfums kopen, in tegenstelling tot in het oude Egypte. Goedkope geuren werden bewaard in keramische vazen. Duurdere geuren kwamen in met zorg bewerkte, porseleinen flacons die te koop waren bij speciale winkels en stalletjes. Zowel de Romeinen als de Grieken wisten nog niets van destilleren en extraheerden de geuren door planten zoals roos, viool en jasmijn te verbranden of in olie te bewaren.

Parfum werd niet alleen gebruikt om lekker te ruiken: de Grieken en Romeinen geloofden dat vieze lucht ziektes verspreidde. Hippocrates, de uitvinder van de moderne geneeskunde, schreef dat de wind gevaarlijke dampen kon meevoeren en dat zij ernstige ziektes kon veroorzaken. Mensen dachten dat het verspreiden van ziektes kon worden voorkomen door de lucht uit te roken en te vullen met geuren.

De uitvinding van destillatie: geparfumeerd water en geneeskunde in Perzië, en meer…

Destillatie werd uitgevonden in Perzië (het huidige Iran). De arts Avicenna ontdekte de wetenschap achter parfums zonder oliebasis. Door deze ontdekking konden de Perzen rozenwater produceren, iets waar Iran nog steeds bekend om staat.

Destillatietoestellen werden in deze tijd door wetenschappers geperfectioneerd: een belangrijke ontwikkeling in zowel de geneeskunde als in de parfumerie. Ze zorgden voor belangrijke medicinale stoffen die werden gebruikt bij de behandeling van ziektes. Een voorbeeld hiervan is alcohol.

Ondanks deze grote sprong voorwaarts werd destillatie vooral gebruikt om reukwaters te maken. Pas veel later konden moderne etherische oliën worden geëxtraheerd via destillatie. In Perzië bleef parfum een statussymbool. Leden van het koningshuis en hooggeplaatste mensen uit de samenleving werden vaak afgebeeld met flesjes parfum en bloemen om zo hun rijkdom en belangrijke status te tonen.

De opkomst van de apotheker: pomanders en geneesmiddelen in de middeleeuwen en in de renaissance

Vanaf de middeleeuwen en de renaissance gebruikten mensen parfums en etherische oliën op een andere manier. In het Westen werd door invloed van het christendom gebruik van parfum op het eigen lichaam buitensporig gevonden. Daardoor nam het nut van parfum op deze manier af. Maar tijdens religieuze rituelen bleef men geuren in de vorm van wierook gebruiken.

Mensen geloofden dat nare geuren (en daar waren er veel van in die tijd), aanstootgevend waren voor God. En net als Hippocrates koppelde men slechte dampen aan ziektes. Om ‘slechte luchten’ te weren, droegen mensen bolvormige juwelen om hun nek: pomanders. Deze bevatten oliën, wierook en geuren. Een recept van de Engelse koningin Mary I bevatte bekende ingrediënten als benzoëhars, calamites, rozenwater en labdanum, en ingrediënten van dierlijke oorsprong: grijze amber, muskus en civet.

Gespecialiseerde apotheken mixten en verkochten deze vaak sterk geurende mengsels. Deze oude parfumeurs werden vaak gezien als echte farmaceuten: rond deze tijd werden aan planten en specerijen veel medicinale en therapeutische eigenschappen toegekend. Apothekers verzamelden krachtige, natuurlijke ingrediënten en stelden nieuwe brouwsels samen. Hierbij gebruikten ze net ontdekte, nieuwe ingrediënten van over de hele wereld.

Etherische oliën voor op reis: parfum als symbool van status en verleiding in de verlichting

In de 18de en 19de eeuw werd parfum gezien als een middel om mee te verleiden en als een symbool van rijkdom en adel. Zij die het zich konden veroorloven, gebruikten parfum waar ze maar konden: op hun kleding, lichaam, haar en accessoires. De rijken en edelen baadden in geparfumeerd water. Parfum was zelfs zo belangrijk, dat de adel met rijk versierde kisten reisden waarin tal van flesjes en mengsels werden vervoerd: nécessaires de voyage.

Marie Antoinette vond haar reiskoffer zo belangrijk, dat ze er ten tijde van de Franse Revolutie een replica van liet maken om mee te kunnen nemen tijdens haar vlucht uit Frankrijk. Toen men in het begin van de 19de eeuw ziektekiemen ontdekte, werd het belang van baden steeds duidelijker. Sterke geuren om vieze luchtjes te maskeren waren niet langer nodig. De voorkeur voor de geuren van parfums veranderde.

Mensen wilden liever frisse, bloemige luchtjes dragen in plaats van musk: een sterke geur die van dieren afkomstig is. Door de ontdekking van oude ruïnes uit Egypte, het Romeinse rijk en het oude Griekenland werd de stijl van parfums en parfumflesjes beïnvloed.

Goed voor de geest: etherische oliën voor het bevorderen van gezondheid en welzijn

Etherische oliën worden al eeuwen gebruikt vanwege hun voordelen voor lichaam en geest. De term aromatherapie bestaat echter pas sinds het begin van de 20ste eeuw, bedacht door René-Maurice Gattefossé. Een bekend verhaal is hoe hij de verzachtende werking van lavendel ontdekte: nadat hij zijn hand verbrandde en per ongeluk in een bak met lavendelolie deed, verlichtte de olie de pijn.

Sindsdien groeide de populariteit van het gebruik van etherische olie in combinatie met massage. Er zijn honderden cursussen, specialisten, boeken en andere publicaties gewijd aan aromatherapie. Dat maakt het lastig de wetenschap erachter en de claims die eraan worden gehangen goed te beoordelen. Aromatherapie is een overkoepelende term geworden voor verschillende overtuigingen.

Velen zeggen dat etherische oliën stemmingsbepalend zijn. Anderen gaan verder en geloven dat aromatherapie en alternatieve geneeskunde alle ziekten kunnen bestrijden. Hoe het ook zij, je vindt etherische oliën in allerlei producten dankzij de eeuwenoude voordelen die ze hebben voor lichaam en geest.

Het begon met handschoenen: het nederige begin van de parfumindustrie

Het is duidelijk: parfums en etherische oliën zijn al duizenden jaren in ons leven. De manieren waarop we ze gebruiken zijn veranderd. Tegenwoordig wordt bij etherische oliën vooral gedacht aan parfums. En dat begon allemaal met handschoenen…

Het Franse stadje Grasse wordt gezien als het internationale centrum van de parfumindustrie. Grasse loopt eeuwenlang voorop in de wereld van parfums. Al in het begin van de 15de eeuw zette Ermentaire Tossentil er zijn apotheek op waar hij zelf oliën en natuurlijke ingrediënten mengde.

De plaats is beroemd vanwege zijn gematigde microklimaat, dat perfect is om de meest geurige planten en bloemen te laten groeien.

Vanaf de 16de eeuw was in Grasse een industrie in opkomst: de fabricage van handschoenen. Veel inwoners bewerkten bruin leer en maakten fijne handschoenen die over de hele wereld werden geëxporteerd. Maar er was één nadeel: bruin leer rook vies.

Mensen in Grasse maakten daarom gebruik van de geurige materialen uit de natuur. Ze ontwikkelden geuren en parfums om de onplezierige geur van leer te maskeren. Toen de vraag naar handschoenen afnam, wierpen slimme ondernemers zich op de parfumindustrie in Grasse.

Aan het einde van de 19de eeuw werd Grasse geroemd om zijn parfums en ingrediënten van hoge kwaliteit. Grote parfumhuizen als J.B. Dulac, J.L. Fargeon en Lubin vestigden zich in Parijs en waren onder de rijken erg populair.

Geurtjes van beroemdheden, synthetisch en veilig, ethisch verantwoord: moderne parfumerie en verder…

Sinds de scheikunde en wetenschap in het begin van de 20ste eeuw allerlei belangrijke stappen maakten, veranderde de wereld van parfums. Wetenschappers ontwikkelden een methode om synthetische vanilline te maken: hiermee konden goedkope geuren voor een bredere markt worden geproduceerd. Parfumeurs konden geuren van natuurlijke ingrediënten namaken, zelfs van planten die moeilijk te extraheren waren, zoals lelietjes-van-dalen.

Opeens kon iedereen weer van parfums genieten. Een van de eerste parfums waar synthetische ingrediënten aan werden toegevoegd was Jicky. Het was ook het eerste parfum met meer dan één etherische olie of noot. Door Jicky lag de weg voor andere geuren open. Geuren die we nog steeds lekker vinden.

Maar ook nu verandert de wereld van parfums. Door het grote aanbod van geuren en de aanwezigheid van speciale parfums van beroemdheden is er meer vraag naar unieke geuren. Tegelijkertijd voelen steeds meer consumenten en producenten zich verantwoordelijk voor het milieu en de wereldbevolking. Dit betekent meer vraag naar ethisch verantwoorde ingrediënten, waarvan precies duidelijk is wat de herkomst is.

Lees meer:

 

Lees alle Lush nieuwtjes in onze nieuwsbrief! Geef je nu op en mis niets!

Opmerkingen (0)
0 opmerkingen