IN DE HOOFDROL

Het verhaal van aloë: hoe Masai-vrouwen elkaar versterken

Onder lastige omstandigheden verbouwt een groep Masai-vrouwen in Kenia aloë, ondersteunen ze elkaar en ontdoen ze zichzelf van negatieve tradities. Hun verhaal is een verhaal van empowerment, van community en van zelfbeschikking. Lush Times-verslaggever Katie Dancey-Downs reisde naar Kenia om de vrouwen te ontmoeten en met ze te praten over hoe hun levens veranderen.

Waarschuwing: dit artikel bevat thema’s die voor sommige lezers schokkend kunnen zijn

In Twala, in Laikipia in Kenia, bereiden 32 jonge Masai-vrouwen zich voor op een ceremonie. Er is voor de mannen muratina-bier gebrouwen met aloëwortels en honing, en de hele gemeenschap is bij elkaar geroepen. De jonge vrouwen dragen traditionele, zwarte kleding voor de ceremonie van besnijdenis, oftewel vrouwelijke genitale verminking (VGV). VGV is illegaal in Kenia, maar gebeurt desondanks nog steeds op grote schaal.

De jonge vrouwen staan voor het publiek en zingen samen een lied in het Maa, de taal van de Masai. Maar het lied dat ze zingen is allesbehalve traditioneel: “Koop een pen voor me, koop een boek voor me, zodat ik kennis kan verkrijgen. Breng me geen mes. Ik hoef niet gesneden te worden.” Hun stemmen klinken fel en sterk. “Wij zeggen nee tegen besnijdenis!” Voor de meisjes van Twala is dit een einde aan VGV. Maar de weg daarnaartoe is lang geweest.

De positie van meisjes

Ik spreek met Rosemary Nenini, coördinator van de Twala Women’s Group. Zij is de drijfkracht achter veel veranderingen die in deze gemeenschap plaatsvinden. Ze heeft twee belangrijke drijfveren: ze legt zich erop toe om de goede onderdelen van de Masai-cultuur, zoals kralenwerk, medicinale kennis van de plantenwereld en de levensstijl in de gemeenschap, te behouden. Tegelijkertijd werkt ze er hard aan om de cultuur te ontdoen van negatieve tradities – met name VGV, vroege huwelijken en een gebrek aan scholing voor meisjes. “Ik ben zelf slachtoffer van al die dingen, zoals VGV. Ik had tenminste nog geluk met mijn huwelijk, want ik trouwde met een goede man.” Haar man stond toe dat ze zich verder liet opleiden. De kennis die ze opdeed, gebruikt ze om positieve verandering teweeg te brengen in haar gemeenschap.

De traditionele leeftijd voor de meisjes-besnijdenis was 16-18 jaar, maar die leeftijd ging omlaag naar 10-13 jaar. Volgens Rosemary is die verandering het gevolg van armoede in de gemeenschap. “Vroeger waren de Masai niet arm, maar nu heerst er armoede. Om iets van rijkdom te krijgen, huw je je dochter uit voor geiten, schapen en koeien.” Omdat de meisjes steeds jonger werden uitgehuwelijkt, werden ze ook steeds jonger besneden. De ervaring van besnijdenis is traumatisch, weet Rosemary uit eigen ervaring. Ze wil nooit meer een scheermes aanraken.

De weg naar gelijkheid

Rosemary wilde dat Masai-vrouwen nee zouden zeggen tegen de traditie van VGV. Maar de oudere vrouwen uit de gemeenschap wilden de traditie niet zomaar afschaffen. Zij zagen VGV als het overgangsritueel waarmee een meisje een vrouw wordt. Maar Rosemary bedacht een manier om met hen mee te denken. Ze stelde voor om de besnijdenis sowieso uit te stellen tot ná middelbare scholing. Met dat voorstel stemde iedereen in en de Twala-vrouwen stelden de wet op in 2008. De meisjes gingen ongetrouwd, en onbesneden, naar school. Daar kwamen ze in contact met andere mensen en kregen ze de kans hun kennis uit te breiden en hun eigen identiteit te vormen. Met als gevolg dat ze tegen de tijd dat ze hun school aan het afronden waren, al nee begonnen te zeggen tegen VGV.

Het doorvoeren van zulke grote veranderingen is niet makkelijk. Vooral het overtuigen van de mannen was erg lastig, en ze vertelt zelfs over hoe haar leven bedreigd werd. Tien jaar later is het nog steeds een pijnlijk onderwerp. Op het verhaal dat ze vertelt over de eerste jonge vrouwen die nee zeiden tegen hun besnijdenis had ik me niet kunnen voorbereiden. Ik had een verhaal verwacht van één dappere jonge vrouw, maar leerde over 32 vrouwen die samen in hun kracht gingen staan. Toen we verwelkomd werden in Twala met traditionele dans en zang hoorde ik zelf hoe krachtig de stemmen van de vrouwen samen zijn. Hun verhaal laat zien hoe sterk een collectief van stemmen kan zijn, en hoe mensen elkaar kunnen versterken als ze samen opstaan tegen onrecht.

Levensveranderende aloë

Er was nog een belangrijke factor die de veranderingen in Twala hielp versnellen, en dat is aloë. Het verbouwen van aloë hielp namelijk om de financiële dynamiek te veranderen. Bij de Masai in Laikipia valt veel van het werk op de schouders van de vrouwen terecht: Zij halen het water, zij koken, zij zorgen voor de dieren, zij voeden de kinderen op. Maar vaak gebeurt dit zonder dat de vrouwen eigen geld bezitten. De Masai zijn van oudsher veehouders, maar door de achteruitgang van de kwaliteit van de landbouwgrond hebben ze zich moeten aanpassen om te kunnen blijven bestaan. Gewassen verbouwen is erg lastig in de droge en vaak barre omgeving. Maar de vrouwen in Twala hadden een idee: ze gingen aloe secundiflora verbouwen en dat verkopen aan de mannen, die daar murinata mee brouwen. Aloë is de perfecte plant om in het droge gebied te verbouwen, en wordt al lang door de Masai gebruikt. Naast de murinata wordt die ook medicinaal gebruikt voor zowel vee als mens. 

Toen de vrouwen de mannen om land vroegen voor hun plan, zagen die er in eerste instantie niet veel voor. Uiteindelijk kregen ze toch 16 hectare grond om aloë te gaan verbouwen op basis van permacultuur-principes en andere projecten te verwezenlijken. Al snel kwamen ze in contact met Joseph Lentunyoi, een Masai-man die in de buurt het Laikipia Permaculture Centre (LPC) heeft opgericht. Hij heeft de vrouwen ondersteunt in het werken via de principes van permacultuur; een manier om via praktische landbouwtechnieken met de natuur samen te werken en beschadigde ecosystemen te helpen herstellen. Joseph kon met zijn technische expertise de vrouwen helpen hun ideeën te realiseren en permacultuur-technieken te leren.

Vanuit Joseph kwam ook Lush in contact met de vrouwen en groeide er een relatie. De vrouwen uit Twala (en van drie andere gemeenschappen uit de buurt) begonnen aloë te verkopen aan Lush én aan een groep Masai-vrouwen die zeep maakt. Inmiddels zijn de vrouwen zo succesvol, dat veel mannen hen vragen hun vrouw in dienst te nemen. Rosemary vertelt hoe het verbouwen van aloë veel heeft betekend voor seksegelijkheid. “Als een vrouw deel is van een vrouwengroep en zo geld verdient, en haar man verdient op een andere manier ook geld, hoeven ze hun dochters niet vanwege armoede te verkopen.”

Priscilla cutting aloe
Aloe secundiflora

Masai kennis en permacultuur

Joseph legt uit dat permacultuur een eeuwenoude manier van leven en landbouw is. “Misschien zijn we ermee gestopt vanwege westerse invloed, scholing of religie. Toen we de vrouwen meer leerden over permacultuur, was hun reactie gelijk: ‘Oh wow! Dat is wat we altijd hebben gedaan, maar waar we mee gestopt zijn. We moeten dat weer gaan doen!’”

De veranderingen in Twala laten duidelijk een cultuurverschuiving zien. Deze vrouwen spreken zich uit tegen bepaalde delen van de Masai-cultuur, maar willen juist andere tradities bewaken en bewaren, zoals kralenwerk, zangtradities en gemeenschappelijke leefstijlen. En bij een cultuurverschuiving hoort ook het verwelkomen van nieuwe tradities.

Priscilla, een Masai-vrouw die in 2014 werd aangenomen om haar kennis van permacultuur over te brengen aan de vrouwen in Twala legt uit dat het gebruik van chemicaliën in de landbouwtradities van de Masai en in permacultuur-technieken allebei niet voorkomt, en dat dat één van de redenen is dat ze goed samengaan. Tegen de traditie in mocht Priscilla naar school, mede op aandringen van een tante die in Rusland dokter was geworden. Tijdens haar opleiding al wist ze dat ze de kennis die ze opdeed wilde gebruiken om thuis positieve veranderingen in gang te zetten. Toen ze voor het eerst in Twala aankwam trof ze uitgeputte gronden en veel ontbossing aan. Nu worden de bomen gespaard, keren de vogels terug, wordt er biologische compost gemaakt, zijn er bijenkorven, worden er kruiden verbouwd en zijn er greppels voor de waterafvoer.

In het begin had het project last van de wilde dieren in de omgeving: een stekelvarken dat gewassen opat, olifanten die de aloë vertrapten. De groep vond oplossingen in Masai-kennis en wat ze leerden van de natuur. Een hek van kippengaas hield de stekelvarkens weg, en hekken met bijenkorven brachten verandering in de route van de olifanten. Daarnaast zorgde de honing voor een extra inkomstenbron.

Priscilla kan door haar werk nu de school van haar jonge broer financieren, en iemand betalen om tijdens zijn opleiding voor het vee van haar ouders te zorgen.

Groeiende ideeën

Twala is niet de enige Masai-vrouwengroep die de vruchten van aloë plukt. In de regio zijn nog drie andere groepen die door het LPC ondersteund worden en aan Lush verkopen. De nieuwste groep is Osuguroi (Maa voor aloë), waar de vrouwen nu sinds een jaar aloë verbouwen. Priscilla vertaalt voor me terwijl de vrouwen me vertellen hoe aloë verbouwen ze helpt met een inkomen en het verbeteren van de levensstandaard: hun kinderen kunnen nu naar school. De groep begint nog maar net en de vrouwen hebben zowel grote ambities als grote uitdagingen. Elk jaar doorkruisen olifanten het land, waarbij ze schade aanrichten aan de gewassen, en sommige mensen laten hun dieren het gebied in om te grazen. Hoe meer inkomen ze genereren, des te meer ze op de boerderij kunnen doen. De vrouwen vertellen vooral hoe trots ze zijn op wat ze bereikt hebben. Mensen hadden de bomen en het gras kunnen weghalen, maar de boerderij is bewaard gebleven.

Toen ik afreisde naar Laikipia, had ik nooit verwacht zo een directe link te vinden tussen het verbouwen van aloë en het stoppen van VGV. Maar zonder de kracht van mensen zoals Rosemary zouden deze veranderingen nooit zijn doorgevoerd – met of zonder aloë. Rosemary wil zo veel mogelijk gemeenschappen deze veranderingen zien omarmen, en het is overduidelijk dat ze over de vastberadenheid beschikt om het te laten gebeuren.

Bekijk ook de Source to Skin-film, waar Lush presentator Kelly naar Kenia reist om te zien hoe de aloë verbouwd wordt, en uiteindelijk in de Charity Pot terechtkomt.

Opmerkingen (0)
0 opmerkingen