Gratis verzending binnen Nederland bij bestellingen boven €55 | Langere levertijden - lees meer

IN DE HOOFDROL

Scheikundigen van de natuur

Toen Carl Linnaeus in 1758 de honingbij de wetenschappelijke naam Apis mellifera gaf, wist hij - wat bijen betreft - niet helemaal hoe de vork in de steel zat. De naam betekent letterlijk ‘honingdragende bij’, wat de suggestie geeft dat bijen de kant en klare honing direct uit de bloemen halen. Toen hij er uiteindelijk – misschien wel met het schaamrood op zijn kaken – achter kwam hoe het proces wél in elkaar stak, probeerde hij de titel te wijzigen in ‘honingmakende bij’. Maar tevergeefs:
de naam lag intussen al vast.

 

Gelukkig worden bijen tegenwoordig vanwege hun bijzondere rol erkend als natuurlijke scheikundigen.

“Voor zover ik weet is er niets vergelijkbaars in het dierenrijk te vinden”, aldus Jonathan Powell van The Natural Beekeeping Trust. “Het effect van bijen op de natuur is enorm, omdat ze niet alleen invloed hebben op de planten, maar ook op de dieren die planten eten en op de insecten die leven van dezelfde voedselbronnen. Ze vormen het hart van de natuur. Je kunt ze zien als de boeren die direct of indirect voorzien in het voedsel voor allerlei andere levende wezens. We zouden ze met meer respect moeten behandelen en meer aandacht moeten hebben voor de productie van honing.”

Dit kan Mike Madgwick, een imker uit Dorset die verantwoordelijk is voor 25 bijenkasten, beamen. Hij vertelt: “Honing is in feite een oververzadigde oplossing van de eenvoudige koolhydraten fructose en glucose. Bijen bewaren nectar in de honingmaag, een speciaal aangepast deel van hun darmen dat hen in staat stelt om nectar terug naar de korf te vervoeren. Een honingbij kan een aanzienlijke hoeveelheid nectar dragen als je het vergelijkt met z’n eigen gewicht."

“Eenmaal terug bij de rest van de kolonie, zal de foeragerende (het terugkerende zoeken en vinden van voedsel door dieren) honingbij de nectar aan andere bijen overgeven in de korf, wiens speciale functie het is om honing te maken. Deze bijen brengen de nectar op uit de maag en ‘herkauwen’ het steeds opnieuw. Aan het begin van dit proces bestaat de nectar voor 70-80% water en het eindigt met een concentraatvan minder dan 20% water. De nectar die overblijft is extreem geconcentreerd. En zo… krijg je honing."

De ontwikkeling van nectar tot honing is een bijzondere procedure. Wat een precisiewerk! Aangezien de nectar zo geconcentreerd is, worden enzymen en minieme hoeveelheden antioxidanten uit de magen van de bijen aan de oplossing toegevoegd. Pas wanneer de nectar supergeconcentreerd is, wordt het aan de cellen van de bijenkorf toegevoegd: de voedselopslagplaats van de betreffende kolonie.
“De concentratie is belangrijk, want er bestaat een gevaar dat de honing, zodra er meer dan ongeveer 20% water over zou blijven, kan gisten. Hierdoor zou het nutteloos zijn als voedsel voor de bijen,” zegt Mike.

“Er zijn maar weinig bacteriën en micro-organismen die kunnen overleven in honing”, legt Diane Roberts van de Britse imkervereniging British Beekeepers Association uit. “Het heeft een zuurgraad die tussen3 en 4,5 ligt, waardoor bacteriële en schimmelgroei worden beperkt.”

"Onze wisselwerking met de honingbij hoeft niet zo moeilijk te zijn."

Wereldwijd verantwoord imkeren

De van nature zelfconserverende en antimicrobiële eigenschappen van honing maken dat dit ingrediënt al sinds mensenheugenis gezien wordt als rijk en waardevol. Op grotschilderingen van 2400 jaar voor Christus uit het Oude Egypte zijn afbeeldingen gevonden waarop het telen van bijen is te zien. Deze bijenteelt lijkt vergelijkbaar met de moderne methoden, zo beschrijft Eva Crane in haar boek De archeologie van de bijenteelt (1984). Zo geeft ze hierin aan: “Er is in feite relatief weinig verandering geweest in de manier waarop bijen gehouden worden, zelfs als je het vergelijkt met 4400 jaar geleden.”

Hoewel de techniek misschien niet veel gewijzigd is, is de vraag naar het zoete goud wel veel groter geworden. Het staat wereldwijd in vele keukenkastjes. Des te belangrijker is het dat imkers fungeren als beschermers van de bijen en de diertjes niet alleen te zien als producenten van honing.
Hoewel de techniek misschien niet veel gewijzigd is, is de vraag naar het zoete goud wel veel groter geworden. Het staat wereldwijd in vele keukenkastjes. Des te belangrijker is het dat imkers fungeren als beschermers van de bijen en de diertjes niet alleen te zien als producenten van honing.

Wild van honing

Als je afreist naar de ruige bossen in Zambia die ongeveer 60% van het land beslaan, dan wordt je al snel begroet door het gezoem van wilde insecten. Het werken met wilde bijen is een populaire bron van inkomsten voor de lokale gemeenschappen. Zij fungeren het liefst als stewards voor de omgeving van de bijen en mijden het gebruik van pesticiden of onkruidverdelgingsmiddelen.
Als je afreist naar de ruige bossen in Zambia die ongeveer 60% van het land beslaan, dan wordt je al snel begroet door het gezoem van wilde insecten. Het werken met wilde bijen is een populaire bron van inkomsten voor de lokale gemeenschappen. Zij fungeren het liefst als stewards voor de omgeving van de bijen en mijden het gebruik van pesticiden of onkruidverdelgingsmiddelen.

“Met veel deskundigheid en respect voor de bijen wordt deze manier van bijenhouden van generatie op generatie doorgegeven. Ouders brengen hun kinderen hier al op jonge leeftijd vaardigheden bij en leren ze dat het niet nodig is om bang te zijn voor bijen. Zelfs al besluiten ze later ander werk te doen, ze zullen het houden van bijen dan nog steeds zien als een gerespecteerde vaardigheid die waardevol kan zijn”, legt Gabbi Loedolff, inkoper van ingrediënten
“Met veel deskundigheid en respect voor de bijen wordt deze manier van bijenhouden van generatie op generatie doorgegeven. Ouders brengen hun kinderen hier al op jonge leeftijd vaardigheden bij en leren ze dat het niet nodig is om bang te zijn voor bijen. Zelfs al besluiten ze later ander werk te doen, ze zullen het houden van bijen dan nog steeds zien als een gerespecteerde vaardigheid die waardevol kan zijn”, legt Gabbi Loedolff, inkoper van ingrediënten
bij Lush, uit. 

Traditionele handgemaakte bijenkasten worden er vaak gemaakt van boomschors. Van één boom kunnen wel 15 tot 20 bijenkorven gemaakt worden, die met zo min mogelijk impact op het milieu bijen zo’n tien jaar lang van een huis kunnen voorzien. Om bij de honing te kunnen, klimmen de imkers de boom in - meestal zonder beschermende kleding. Eenmaal bij de holle bijenkorf van boomschors, reiken ze uit naar de volle honingraat. Geen makkelijke manoeuvre, want de bijen hebben een voorkeur voor hoge kasten.

Houd het simpel

Zambiaanse bijenteelt is een avontuurlijke vorm van honing oogsten in vergelijking met de grootschalige, commerciële productie van honing. Toch ontwikkelt dezelfde baanbrekende techniek zich ook dichter bij huis. Phil Chandler, een Britse imker uit Devon, koos een aantal jaar geleden voor een natuurlijke aanpak van het houden van bijen. In een poging het aantal bijen te helpen toenemen, begon bij eerst te werken met conventionele apparatuur en bijenkorven. Phil: “Al vrij snel vroeg ik me af waar het complexe materiaal voor nodig was, want in feite hoeft onze wisselwerking met de honingbij niet zo moeilijk te zijn.”

Phil is enthousiast over het gebruik van toplattenkasten – ze hebben een relatief eenvoudig ontwerp dat de bijen een grotere mate van vrijheid geeft bij het bouwen van hun raten. Ook kunnen de kasten bijdragen aan het bestrijden van lokale bijenziekten, of, zoals hij zelf zegt, “bij het oplossen van hun eigen problemen.” Zo onthult Phil dat hij net drie koninginnen van de Universiteit van Sussex heeft overgenomen, omdat deze bijen een bepaalde vaardigheid hebben. “De koninginnen zijn in staat om varroamijt (een soort mijt) op te sporen zodat de arbeiders deze kunnen verwijderen. Ze zijn ook bestand tegen ziektes. Bijzondere eigenschappen die goed van pas komen voor mijn andere bijen.”

Phil suggereert ook dat het aantal honingbijen ondertussen is toegenomen, hoewel hij nog niet helemaal tevreden is. “Honingbijen hebben problemen, maar deze zijn grotendeels door de mens veroorzaakt: varroamijt heeft zich over de hele wereld verspreid via de bijenteeltindustrie en chemische landbouw.”

“De honingbijpopulatie in het Verenigd Koninkrijk gaat evenredig op met het aantal imkers. In de afgelopen vijf, zes jaar is dit aantal gestegen, waardoor ze een sterkere positie hebben dan andere bijensoorten zoals hommels en solitaire bijen. Zij lijken
in groter gevaar te zijn.”

Gezien het belang van de natuurlijke bijenhouderij is het creëren van een goed leefgebied en het werken met wilde bijenkorven een belangrijke verantwoordelijkheid.

 

Praat mee:

http://www.naturalbeekeepingtrust.org/

http://www.biobees.com/

http://www.bbka.org.uk/

Opmerkingen (0)
0 opmerkingen